ZUTPHEN - Conservator Christiaan te Strake van het Stedelijk Museum Zutphen en podcastmaker René Arendsen zijn op reis gegaan om het hoofd van Sint-Justus terug te halen naar Zutphen. Hun ‘pelgrimage’ naar Antwerpen is vastgelegd in de vierdelige podcastserie Heiligen & Helden, die te beluisteren is op Spotify.
Te Strake was aanvankelijk van plan om de tocht vanuit Zutphen naar België te voet af te leggen, als een moderne pelgrim op weg naar het heilige hoofd van Sint-Justus. De wandeling bleek uiteindelijk te tijdrovend in combinatie met de voorbereidingen voor een tentoonstelling.
Volgens Te Strake hoort Justus thuis in Zutphen. Tot de Tachtigjarige Oorlog waren relieken van de heilige in de stad te vinden. Onderdelen van zijn lichaam lagen in de Sint-Walburgiskerk, terwijl franciscaner monniken in het verdwenen klooster aan de Warnsveldseweg over zijn hoofd waakten.
Volgens de legende was Justus een negenjarige jongen. Romeinse soldaten wilden zijn vader en oom arresteren omdat zij christenen waren. Justus weigerde hen te verraden en werd daarop onthoofd. Vervolgens zou hij zijn hoofd hebben opgepakt en ermee onder zijn arm zijn weggelopen. Het hoofd geldt daardoor als het belangrijkste reliek van Sint-Justus.
Toen protestanten de macht in Zutphen overnamen, werd het hoofd in veiligheid gebracht in Antwerpen. Het werd daar eerst in een klooster en later in de Sint-Carolus Borromeuskerk bewaard. In het testament van de geestelijke die het reliek naar Antwerpen bracht, staat dat het naar Zutphen moet terugkeren zodra het daar weer veilig is voor katholieken.
Deze zomer kwam het hoofd terug naar Zutphen voor de tentoonstelling Heiligen & Helden. In het Stedelijk Museum Zutphen is het samengebracht met een schilderij van Peter Paul Rubens, waarop de jonge heilige met zijn hoofd onder zijn arm is afgebeeld. In de zeventiende eeuw waren het reliek en schilderij ook gezamenlijk te bewonderen.
Voor de podcast bezoeken Te Strake en Arendsen historische bedevaartsplaatsen. Hun reis voert via de Martinuskerk in Arnhem, de Cunerakerk in Rhenen en de Sint-Janskathedraal in Den Bosch naar Antwerpen.
De tentoonstelling Heiligen en Helden. Sint Justus, Rubens en de pelgrims is tot en met 15 november te zien in het Stedelijk Museum Zutphen. De gelijknamige vierdelige podcastserie staat op Spotify.